Fimmta stoðin í menntakerfi sem styður við ævinám: Greining á niðurstöðum helstu rannsókna á sviðinu

Fullorðinsfræðsla hefur á undanförnum árum fengið stöðu fimmtu stoðar menntakerfisins. Það gerist undir áhrifum hugmynda um að menntun sé og verði æviverkefni allra, einkum í ljósi örra breytinga. Í því ljósi þykir ljóst að samfélagið þurfi að skapa skipulögðu ævinámi, lagalega ramma, fjárhagslegan grunn og skírleika. Á Íslandi voru fyrstu lög um fullorðinsfræðslu samþykkt 1992. 2010 var svið ríkisstuðnings við fullorðinsfræðslu skýrt með lögum um framhaldsfræðslu og bar nafn þeirra vott um hugmyndir yfirvalda um það hvaða hluta fullorðinsfræðslu samneyslan skyldi fjármagna. Nú stendur yfir vinna á vegum Félags- og vinnumarkaðsáðuneytisins um gerð nýrra laga. Hluti þessarar vinnu er að rýna í íslenskar rannsóknir á sviðinu ásamt stefnumótun innlenda og alþjóðlega. Erindið snýst um greiningu á helstu stefnumótunarskjölum íslenskum sem tengjast fullorðinsfræðslu, frá 1998 til 2023, og rannsóknum á sviði fullorðinsfræðslu frá sama tíma. Um er að ræða um 10 stefnuplögg, 60 meistaraverkefni og 20 rannsóknargreinar. Í stefnuplöggum voru þrástef greind, einkum hugmyndir um tilgang fullorðinsfræðslu og aðkomu ríkisins. Niðurstöður rannsóknargreina og meistararitgerða sem tengdust þrástefjum og miðlægum þemum úr íslenskum stefnuplöggum voru greindar og bornar saman við stefnuplöggin. Greiningin sýnir að viðvarandi þrástef er hækkun menntunarstigs á Íslandi og þörf atvinnulífs fyrir betur menntað fólk. Þagað er um innflytjendur og aðra viðkvæma markhópa. Rannsóknirnar sýna ánægju þátttakenda með möguleika sem framhaldsfræðslan veitti en að framhaldsfræðslukerfið nái ekki til allra. Greining á rannsóknum og samanburður við stefnuplögg og nýjan samfélagslegan veruleika bendir til að næstu lög þurfi að horfa víðar, til fleiri markhópa og til lengri tíma.