Landgræðsla, líffræðileg fjölbreytni og náttúruvernd: Restoration, biodiversity and nature conservation

Landgræðsla snýst um verndun gróðurs og jarðvegs og endurreisn hnignaðra vistkerfa (vistheimt). Viðfangsefni landgræðslu tengjast náið mörgum
helstu umhverfismálum samtímans, svo sem vernd líffræðilegrar fjölbreytni, landhnignun og loftslagsbreytingum. Jarðvegseyðing skerðir líffræðilega fjölbreytni og margvíslega starfsemi eða virkni vistkerfa, svo sem
vatnsmiðlun og frjósemi jarðvegs. Hún veldur einnig losun á gróðurhúsalofttegundum og dregur úr getu vistkerfanna til að veita mannlegum samfélögum margvíslega þjónustu. Vistheimtaraðgerðir miða að því að hraða
náttúrulegum framvinduferlum og endurreisa virkni vistkerfa. Rannsóknir
hafa sýnt að mögulegt er að örva framvinduferlana með tiltölulega einföldum uppgræðsluaðgerðum og greina má aukna náttúrulega líffræðilega
fjölbreytni og virkni vistkerfa innan fárra ára eftir að uppgræðsla hefst
(1. mynd), þó að ferillinn allur geti tekið áratugi. Einnig safnast kolefni upp í
vistkerfum eftir uppgræðslu, einkum í jarðvegi; sem þýðir að uppgræðslan
leiðir til bindingar koltvísýrings úr andrúmsloftinu. Vistheimt og verndun
jarðvegs og gróðurs geta því verið samvirkar (e. synergistic) lausnir á þeim
umhverfisvanda sem fjallað er um í samningum Sameinuðu þjóðanna um
verndun líffræðilegrar fjölbreytni (CBD), varnir gegn eyðimerkurmyndun
(UNCCD) og rammasamningnum um loftslagsbreytingar (UNFCCC).
Endurheimt náttúrulegra vistkerfa er einnig vaxandi þáttur í náttúruvernd
á heimsvísu og ein af þeim aðgerðum sem lagðar eru til í þúsaldarskýrslu
Sameinuðu þjóðanna til að sporna gegn afleiðingum víðtækrar landhnignunar í heiminum. Verndarhluti landgræðslustarfsins og vistheimtaraðgerðir
sem miða að því að endurheimta líffræðilega fjölbreytni eru mikilvægur
þáttur í náttúruvernd og í samræmi við markmið íslenskra náttúruverndarlaga. Leggja ætti áherslu á endurheimt lykilvistkerfa, birkiskóga og votlendis, á röskuðum svæðum næstu áratugina, enda fylgir slíkri endurheimt
margvíslegur umhverfislegur og félagslegur ávinningur.