Orðnotkun leikskólabarna um segulkrafta meðan þau taka þátt í Vísindaleik

Í þessum texta er sagt frá rannsókn á orðnotkun nokkurra fimm og sex ára barna um
seglukrafta þegar þau taka þátt í ákveðnum kennslufræðilegum leik sem fjallar um slíka
krafta. Markmiðið er að athuga hvort, og þá hvernig, börnin nota ákveðin orð sem þau
kynntust í leiknum og tengjast þessum kröftum en ólíklegt er að þau hafi kynnst þeim í
daglegu lífi eða í öðru skólastarfi.
Ég valdi þetta viðfangsefni þar sem mig langar að skoða árangur kennslufræðilegra
leikja sem ég hef hannað í samvinnu við Kristínu Norðdahl og starfsfólk leikskólans
Hamraborg (Haukur Arason og Kristín Norðdahl, 2005, 2006). Þessir kennslufræðilegu
leikir nefnast Vísindaleikir og er markmið þeirra að leikskólabörn öðlist í leik reynslu
af og skiling á ýmsum eðlisfræðilegum fyrirbærum. Eitt af markmiðum leikjanna er
að auka orðaforða barnanna og að því beinist rannsóknin. Til að afmarka rannsóknina
betur er henni beint að orðum sem tengjast segulkröftum.
Vísindaleikir tengjast nýútkominni námskrá fyrir leikskóla (Mennta- og
menningarmálaráðuneytið, 2011) með þrennum hætti vegna áherslu námskrárinnar á
læsi, á tengsl leiks og náms og á vísindi. Í námskránni er lögð áhersla á að læsi snúist
um félagslega málnotkun, orðaforða og skilning á merkingu orða en eitt af markmiðum
Vísindaleikja er að auka merkingarbæran orðaforða barna um fyrirbæri á sviði eðlisfræði
og snýr rannsóknin beint að þeim þætti. Í námskránni er lögð áhersla á að tengja saman leik
og nám og að eðlilegt sé að flétta námssvið leikskólans inn í leik barna með markvissum
hætti en það er meginhugmyndin að baki Vísindaleikjum. Námskráin gerir ráð fyrr að í
leikskólastarfi sé byggð upp reynsla barna af mismunandi náttúrufyrirbærum og þar sé
efldur skilningur þeirra á vísindalegum hugmyndum og hugtökum, og nefnir námskráin
sérstaklega að skoða beri eðli ýmissa krafta og birtingarmyndir þeirra í umhverfinu, en
það er einmitt viðfangsefni Vísindaleiksins um segulkrafta.
Þessi rannsókn getur gefið ýmsar vísbendingar en er fyrst og fremst hugsuð sem
undirbúningur undir viðameiri rannsókn með aukið umfang og útvíkkað rannsóknarsvið.
Útvíkkuð rannsókn gæti varpað ljósi á það hvort og þá hvernig Vísindaleikir auka
orðaforða barna hvað varðar fræðileg hugtök sem tengjast eðlisfræðilegum fyrirbærum.
Slík rannsókn getur gefið til kynna hvort það þurfi að breyta nálgun Vísindaleikja að
auknum orðaforða barnanna og gefið vísbendingar um það hvaða breytingar gætu verið
gagnlegar og þannig leitt til framfara í leikskólastarfi. Rannsóknin gæti gefið vísbendingar
um það hvernig börn læra og nota orð yfir flókin hugtök og í hvaða samhengi og í
hvers konar samskiptum þau nota þessi orð. Rannsóknin getur einnig hugsanlega gefið
vísbendingar um gildi kennslufræðilegra leikja og áhrif þeirra á orðaforða barna.