Uppbygging vatnsorkuvera

Í erindi þessu er fjallað um ýmis hugtök er tengjast uppbyggingu vatnsorkukerfis, verðlagningu og ráðstöfun orkunnar til almennra nota og stóriðju. Má þar nefna hagkvæmni stærðar virkjana, einingarverð vegna almenningnotkunar, langtíma jaðarkostnað ofl. Sérstaklega er haft til viðmiðunar hið klassíska hugtak “orkuverð frá virkjun, (t.d. í kr/kWh) miðað við fullnýtingu strax”, en þar er átt við að deila í árlegan fjármagns-, rekstrakostnað og afskriftir með árlegri orkuframleiðslu virkjunarinnar. Lýst er líkani er tengir saman röðun virkana, stærðarákvörðun, val hagkvæmustu stærðar virkjana, verðlagningu, orkuverð miðað við fullnýtingu strax og hagkvæmustu ráðstöfun orkunnar til almennings og stóriðju. Líkanið gefur möguleika á almennu vali hagkvæmustu stærðar virkjana miðað við tilteknar forsendur um safn virkjanakosta. Þessar forsendur geta verið kostnaður, orkugeta og hagkvæmni stærðar og sýnt er hvernig mismunandi ráðstöfun orkunnar til stóriðju breytir þessari hagkvæmustu stærð. Einnig býður líkanið upp á útreikninga hagkvæmustu ráðstöfunar orkunnar til stóriðju miðað við að lágmarka núrvirði heildarkostnaðar við virkjanauppbygginguna, ef gert er ráð fyrir gefnu orkuverði til stóriðjunnar. Að lokum gefur líkanið möguleika á útreikningi á jaðarkostnaði orku vegna stórðju. Við þessa notkun líkansins er hafður í huga lagabókstafur í lögum um Landsvirkjun, er segir eitthvað á þessa leið: “…..að orkusala til stóriðju megi ekki valda hærra orkuverið til almenningsrafveitna en ella hefði orðið…”. Þetta ákvæði kallar á greiningu á jaðarkostnaði orku til stóriðju, þar sem sá eiginleiki stóriðjunnar að koma inn í stórum áfanga um leið og ný virkjun og flýta þar með öllum virkjunum sem á eftir koma, gefur tilefni til verðlækkunar til stóriðjunnar. Sýnt er fram á að þessi jaðarkostnaður getur undir vissum kringumstæðum orðið lægri en áður nefnt orkuverð frá virkjun miðað við fullnýtingu strax.